AstraZeneca ve Janssen aşılarıyla ilişkili VITT (İmmünotrombotik Trombositopeni) vakalarının genetik nedeni NEJM’de yayımlanan araştırmayla ortaya kondu.
Covid-19 pandemisi döneminde bazı adenovirüs bazlı aşılarla ilişkilendirilen nadir fakat ciddi yan etkilerin neden'i bilim insanları tarafından ortaya kondu. Yapılan yeni araştırma, AstraZeneca ve Janssen aşılarıyla bağlantılı görülen VITT (İmmünotrombotik Trombositopeni) vakalarının arkasındaki genetik mekanizmayı ilk kez net biçimde ortaya koydu.
Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran çalışma, saygın tıp dergilerinden New England Journal of Medicine (NEJM)’de yayımlandı. Araştırmaya göre, nadir görülen bu komplikasyonların doğrudan aşıdan değil, bazı kişilerde ortaya çıkan anormal bağışıklık tepkisinden kaynaklandığı belirlendi.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ YANLIŞ HEDEFE SALDIRIYOR
Araştırmada, VITT gelişen kişilerde bağışıklık sisteminin antikor üretim sürecinde “somatik hipermutasyon” adı verilen mekanizmanın farklı çalıştığı tespit edildi. Bu süreçte meydana gelen K31E mutasyonu, antikorların virüse saldırmak yerine vücuttaki Trombosit Faktörü 4 (PF4) adlı proteini hedef almasına neden oluyor.
Bu durum ise trombositlerin kümelenmesine ve vücudun farklı bölgelerinde tehlikeli pıhtılaşmaların oluşmasına yol açabiliyor.
GENETİK YATKINLIK BELİRLEYİCİ
Bilim insanları, VITT gelişen hastalarda ortak bir genetik özellik tespit etti. Araştırmaya göre bu kişilerde IGLV3-21*02 adlı gen varyantı bulunuyor. Bu genetik yapı, adenovirüsle karşılaşıldığında bağışıklık sisteminin söz konusu hatalı mutasyonu üretme ihtimalini artırıyor.
Uzmanlara göre bu bulgu, VITT vakalarının neden çok nadir görüldüğünü de açıklıyor. Çünkü komplikasyonun ortaya çıkması için belirli bir genetik yatkınlık gerekiyor.
GELECEKTE GENETİK TARAMA MÜMKÜN OLABİLİR
Araştırmacılar, söz konusu genetik varyantın belirlenmesinin gelecekte adenovirüs bazlı aşı veya tedaviler uygulanmadan önce genetik tarama yapılmasının önünü açabileceğini belirtiyor. Bu gelişmenin, kişiye özel tıp uygulamaları açısından önemli bir adım olabileceği ifade ediliyor.
TÜRKİYE’DE BU AŞILAR KULLANILMADI
Öte yandan AstraZeneca ve Janssen (Johnson & Johnson) aşıları Türkiye’de resmi aşı programında kullanılmadı. Türkiye’de Covid-19 aşılaması Sağlık Bakanlığı tarafından CoronaVac (Sinovac) ve mRNA aşıları (Pfizer-BioNTech) ile yürütüldü.