AYETULLAH ALİ HAMANEY: İRAN'IN ÖLDÜRÜLEN DİNİ LİDERİ KİMDİR?
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında hayatını kaybettiği açıklanan İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, 1989’dan bu yana ülkenin en güçlü makamı olan “Rehber” görevini yürütüyordu. İran İslam Devrimi’nden bugüne uzanan siyasi kariyeri, ülkenin iç ve dış politikasında derin izler bıraktı.
İRAN’IN EN GÜÇLÜ İSMİ HAYATINI KAYBETTİ
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik düzenlediği saldırılarda İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği bildirildi. İran devlet televizyonu saldırının ardından Hamaney’in ölümünü doğrularken, ülkede 40 günlük ulusal yas ilan edildi.
Yaklaşık 36 yıldır İran’da “Rehber” makamını elinde bulunduran Hamaney’in ölümü, hem İran iç siyaseti hem de Orta Doğu’daki güç dengeleri açısından tarihi bir kırılma olarak değerlendiriliyor.
İran yönetimi, saldırının ülkenin en üst düzey güvenlik noktalarını hedef aldığını ve rejimin zirvesine yönelik en ağır darbe olduğunu vurguladı.
AZERBAYCAN KÖKENLİ BİR DİN ADAMININ OĞLU
Ali Hamaney, 19 Nisan 1939’da İran’ın Meşhed kentinde dünyaya geldi. Babası Ayetullah Cevad Hamaney, Azerbaycan kökenli bir din adamıydı. Ailesi İran’daki Azerbaycan Türkü topluluğuna mensuptu.
Mütevazı bir dini çevrede büyüyen Hamaney, küçük yaşlarda medrese eğitimine başladı. Daha sonra Şii dünyasının önemli ilim merkezlerinden biri olan Kum kentinde dini eğitimini sürdürdü.
Gençlik yıllarında İran İslam Devrimi’nin lideri olacak Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin fikirlerinden etkilendi ve 1960’lı yıllarda Şah rejimine karşı yürütülen muhalif faaliyetlerde aktif rol aldı.
ŞAH REJİMİNE KARŞI MÜCADELE
Hamaney, Şah yönetimine karşı yürütülen muhalif faaliyetler nedeniyle birkaç kez tutuklandı ve sorgulamalardan geçti. Bazı dönemlerde sürgüne gönderildi.
Yakın çevresinin aktardığına göre Hamaney bu dönemde özellikle “bağımsızlık” ve “anti-emperyalizm” kavramları üzerinde duruyordu. Şah yönetimini dış güçlere bağımlı bir sistem olarak eleştiriyor ve İran’ın kendi siyasi iradesini oluşturması gerektiğini savunuyordu.
DEVRİM SONRASI HIZLI YÜKSELİŞ
1979’daki İran İslam Devrimi sonrasında Hamaney’in siyasi kariyeri hızla yükseldi.
Devrim Konseyi üyeliği, Savunma Bakan Yardımcılığı ve Tahran Cuma İmamlığı gibi önemli görevlerde bulundu.
1981 yılında düzenlenen bir bombalı saldırıda ağır yaralandı ve sağ kolu kısmen felç kaldı. Bu olaydan sonra İran’da kendisine “yaşayan şehit” lakabı verildi.
Aynı yıl İran Cumhurbaşkanı seçilen Hamaney, 1989 yılına kadar iki dönem bu görevde kaldı. Cumhurbaşkanlığı döneminde İran-Irak Savaşı’nın en kritik yıllarında ülke yönetiminde yer aldı.
1989’DAN İTİBAREN İRAN’IN “REHBERİ”
1989 yılında İran İslam Devrimi’nin lideri Ayetullah Humeyni’nin ölümünün ardından Hamaney, ülkenin en üst siyasi ve dini makamı olan “Velayet-i Fakih” yani dini liderlik görevine seçildi.
Bu makam İran’da son derece geniş yetkilere sahip.
Rehber;
Silahlı kuvvetlerin başkomutanlığını yürütüyor.
Yargı başkanını atıyor.
Devlet televizyonunu denetliyor.
Stratejik siyasi kararlar üzerinde belirleyici rol oynuyor.
Hamaney, bu yetkileri yaklaşık 36 yıl boyunca kullandı ve İran siyasetinde merkezi bir figür haline geldi.
SERT DIŞ POLİTİKA ÇİZGİSİ
Hamaney’in liderliği döneminde İran, özellikle ABD ve İsrail karşıtı söylemin devlet politikasına dönüştüğü bir dönem yaşadı.
İran’ın nükleer programı, bölgedeki müttefik silahlı gruplara verilen destek ve “Direniş Ekseni” olarak adlandırılan stratejik ittifak ağı bu dönemde güç kazandı.
Hamaney birçok konuşmasında ABD’yi “küresel baskı düzeninin merkezi”, İsrail’i ise “bölgesel istikrarsızlığın kaynağı” olarak nitelendirdi.
İRAN’DA YENİ DÖNEM BAŞLIYOR
Hamaney’in ölümünün ardından İran’da anayasal süreç gereği Uzmanlar Meclisi’nin yeni bir dini lider seçmesi bekleniyor.
Ancak saldırının doğrudan rejimin zirvesini hedef almış olması ve bölgedeki gerilim, geçiş sürecinin siyasi ve güvenlik boyutlarını daha da kritik hale getiriyor.
36 yıl boyunca İran siyasetinin merkezinde yer alan Hamaney’in ölümü, ülkenin yönetim yapısında yeni güç dengelerinin ortaya çıkabileceği bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor.
Web.tv
